Bazylika św. Mikołaja w Bochni

Bazylika św. Mikołaja w Bochni to najstarszy i największy kościół w tym górniczym mieście, który od ponad 750 lat wpisuje się w jego krajobraz. Gotycka świątynia z XV wieku kryje w sobie barokowe wnętrza, dzieła Jana Matejki i cudowny obraz Matki Bożej Różańcowej, który od stuleci przyciąga pielgrzymów. To miejsce, gdzie historia splata się z sztuką, a architektura opowiada o burzliwych losach miasta i jego mieszkańców.

Historia bazyliki – od drewnianej kaplicy do sanktuarium

Odkrycie soli kamiennej w Bochni w XIII wieku i lokacja miasta w 1253 roku sprawiły, że napłynęła tu rzesza osadników, górników i rzemieślników. Rosnąca liczba mieszkańców wymagała budowy świątyni. Wbrew bocheńskiej tradycji, fundatorką kościoła nie była święta Kinga, lecz księżna Grzymisława – potwierdzają to dokumenty z 1278 roku.

Obecny kościół powstał w pierwszej połowie XV wieku jako gotycka hala z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Losy świątyni były burzliwe. Pożary z 1447 i około 1485 roku zmusiły do odbudowy na przełomie XV i XVI wieku. Największe zniszczenia przyniosła jednak najazd szwedzki – w 1655 roku pożar strawił dach i sklepienia. Odbudowa w stylu barokowym, finansowana przez króla Jana Kazimierza, zakończyła się w 1665 roku i nadała kościołowi obecny charakter.

W 1633 i 1637 roku na obrazie Matki Bożej Różańcowej pojawiły się krwawe łzy. Po zbadaniu tego zjawiska przez komisję biskupią obraz uznano za cudowny, a w XVII wieku wspominano go wśród najsilniej czczonych wizerunków maryjnych w całym chrześcijańskim świecie.

W 1998 roku papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej, a od 2003 roku pełni ona funkcję kolegiaty z kapitułą.

Architektura – gotyk spotyka barok

Bazylika to trójnawowy kościół gotycki, częściowo przekształcony w epoce późnego baroku. Największą uwagę przyciąga późnogotycka fasada z przełomu XV i XVI wieku – podparta dwoma przyporami, zwieńczona szczytem schodkowym i ozdobiona blendami oraz fryzem rombowym. Co ciekawe, nie ma ona odpowiednika w architekturze Małopolski i prawdopodobnie powstała pod wpływem saksonii.

Obok bazyliki stoi drewniana dzwonnica wpisana na Szlak Architektury Drewnianej województwa małopolskiego. Obecna konstrukcja to rekonstrukcja z lat 1990-93, odtworzona po pożarze z 1987 roku, który strawił oryginalny XVI-wieczny obiekt.

Wnętrze bazyliki – od Matejki po Korneckiego

Większość wyposażenia reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Centralnym punktem jest barokowo-rokokowy ołtarz główny z 1772 roku – dzieło Piotra Korneckiego, który namalował również obraz patrona kościoła, św. Mikołaja. Z jego warsztatu pochodzi też sześć ołtarzy bocznych, rokokowa ambona i mniejsze sprzęty. W sumie w bazylice znajduje się siedem ołtarzy bocznych, które niegdyś były miejscami kultu bocheńskich bractw religijnych i cechów rzemieślniczych.

W prezbiterium wisi obraz flamandzkiego malarza barokowego Artusa Wolfforta – uważany za najcenniejszy element wyposażenia świątyni. Tam też stoją barokowe stalle z 1667 roku z obrazami ilustrującymi żywot św. Jana Chrzciciela i św. Stanisława.

Kaplica św. Kingi i ślad Jana Matejki

Szczególne miejsce w bazylice zajmuje kaplica św. Kingi, pierwotnie pod wezwaniem Jedenastu Tysięcy Dziewic. W latach 1892-1893 została regotyzowana pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego i otrzymała jednolite neogotyckie wyposażenie według projektu Jana Matejki.

Matejko zaprojektował wystrój, witraże, stalle, ołtarz i polichromię ścian kaplicy. Obraz św. Kingi namalował według jego szkicu Władysław Rossowski w 1893 roku. Ołtarz ma formę pseudotryptyku z nieruchomymi skrzydłami. Na ścianie kaplicy można zobaczyć gotyckie malowidło odkryte w 1966 roku – jeden z nielicznych średniowiecznych elementów zachowanych do dziś.

Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej

W kaplicy Matki Bożej Bocheńskiej znajduje się marmurowy ołtarz pochodzący ze zlikwidowanego w 1777 roku kościoła Dominikanów w Bochni. W jego centrum wprawiony jest obraz Matki Bożej Różańcowej, zwanej Bocheńską – XV-wieczne dzieło malowane na płótnie naklejonym na deskę.

To właśnie ten obraz od wieków przyciąga pielgrzymów. 7 października 1934 roku został ukoronowany na mocy dekretu papieskiego w obecności od 100 do 120 tysięcy wiernych przez biskupa Franciszka Lisowskiego. Bazylika pełni funkcję Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej, a pielgrzymi przybywają tu już od czterech stuleci.

W nawie południowej znajduje się ołtarz św. Antoniego z renesansową płaskorzeźbą św. Jacka, która według historyków sztuki może być dziełem Jana Marii Padovano – wybitnego rzeźbiarza doby odrodzenia w Polsce.

Inne skarby bazyliki

Na chórze muzycznym stoją późnobarokowe organy z drugiej połowy XVIII wieku, przebudowane w 1898 roku przez organmistrza Tomasza Falla ze Szczyrzyca w stylu romantycznym. Na ścianach całej świątyni wiszą liczne epitafia księży i zamożnych obywateli miasta z XVII-XIX wieku.

Warto zwrócić uwagę na pozłacany, wielki żyrandol w nawie głównej – ufundowany przez rodziny szlacheckie z cyrkułu bocheńskiego jako wotum dziękczynne za ocalenie z rzezi galicyjskiej 1846 roku. To jeden z wielu elementów przypominających o burzliwej historii miasta i kraju w XIX i XX wieku.

Dla kogo ta atrakcja?

Bazylika przyciąga różne grupy odwiedzających. Miłośnicy sztuki docenią dzieła od średniowiecza po współczesność – od gotyckich malowideł po barokowe ołtarze i projekty Matejki. Osoby zainteresowane historią znajdą tu ślady dramatycznych wydarzeń, które dotknęły miasto na przestrzeni wieków.

Pielgrzymi odwiedzają sanktuarium ze względu na cudowny obraz Matki Bożej Różańcowej. Turyści zwiedzający Bochnię i okoliczne Wieliczkę czy Kraków często łączą wizytę w bazylice z wizytą w słynnej Kopalni Soli. To też dobry punkt na mapie dla osób podróżujących Szlakiem Architektury Drewnianej – ze względu na drewnianą dzwonnicę.

Zwiedzanie nie jest męczące – bazylika jest podzielona na sześć części, a całość można spokojnie obejrzeć w około godzinę. Rodziny z dziećmi mogą przyjść bez obaw – wnętrze jest przestronne, a różnorodność elementów (od kolorowych ołtarzy po organy) utrzymuje uwagę nawet młodszych zwiedzających.

Informacje praktyczne

Lokalizacja: Plac św. Kingi 9, 32-700 Bochnia

Dojazd: Bazylika znajduje się w centrum Bochni, w pobliżu Rynku. Z Krakowa można dojechać samochodem w około 40 minut (droga krajowa nr 94) lub pociągiem – stacja kolejowa w Bochni znajduje się około 1,5 km od bazyliki. Z Wieliczki to zaledwie 15 minut jazdy autem.

Godziny otwarcia: Bazylika jest czynna codziennie. Najlepiej zaplanować wizytę poza godzinami mszy świętych. W niedziele i święta msze odbywają się o 6:00, 7:30, 9:00, 10:30, 12:00, 14:30, 17:30, 18:00 i 19:30. W dni powszednie o 6:00, 7:00, 8:00, 9:00, 17:30 i 18:00.

Zwiedzanie z przewodnikiem: Możliwe jest zwiedzanie z przewodnikiem – warto skontaktować się z parafią pod numerem telefonu (14) 612 34 17 w godzinach pracy kancelarii parafialnej lub pod numerem 517 398 672.

Ceny: Wstęp do bazyliki jest bezpłatny, choć mile widziane są dobrowolne ofiary na utrzymanie świątyni. Zwiedzanie z przewodnikiem może wiązać się z dodatkową opłatą – szczegóły najlepiej ustalić bezpośrednio z parafią.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie bazyliki warto przeznaczyć od 45 minut do godziny. Jeśli planuje się zwiedzanie z przewodnikiem lub chce się dokładnie przyjrzeć wszystkim detalom, lepiej zarezerwować 1,5 godziny.

Co zwiedzić w okolicy: Bochnia słynie przede wszystkim z Kopalni Soli – jednej z najstarszych w Europie, wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Warto też zobaczyć bocheński Rynek z ratuszem i spacerować po Starym Mieście. W pobliżu znajduje się Wieliczka z równie słynną kopalnią oraz Kraków oddalony o niecałe 40 kilometrów.

Parking: W okolicy bazyliki dostępne są miejsca parkingowe na ulicach oraz parking przy Rynku. W centrum Bochni obowiązuje strefa płatnego parkowania w dni robocze.

Kontakt: Parafia św. Mikołaja w Bochni, tel. (14) 612 34 17, tel. dyżurny (do chorego) 662 021 221